Eğitimin Sosyal Gücü

İnsan, fıtraten medenîdir, sosyal bir varlıktır. Hay­van gibi bir postla yaşayamadığından, toplum halinde yaşamaya mecburdur. Toplum halinde yaşamak, bir takım nimetleri beraberinde getirir. Her nimetin el­bette bir külfeti de olacaktır. Toplum halinde yaşama­nın da, bir takım kolaylıklarıyla beraber, bir takım sorumlulukları vardır.

Bunların başında, toplumdaki fertlerin birbirlerinin hak ve hukukuna saygıları gelir. Toplum halindeki fertler, tam hür olamaz. Zira insandaki hürriyet, yarı hürriyettir. Diğer yarısı da, başkasının hürriyetine za­rar vermektir.¹ Meselâ, otobüste sigara içen birisi, başkalarının “zarar görmeme hürriyetini” bilmiyor demektir.

İşte, iyi bir eğitim, insanlara haklarını ve sorumlu­luklarını bildirir. Onları medenî cesaret sahibi yapar. “Bana dokunmayan yılan bin yaşasın” şeklindeki yan­lıştan kurtarır. “Neme lâzım” hastalığını ortadan kal­dırır. Zira toplum bir gemi gibidir. Bir kısım insanlar, alttan gemiyi delmeye çalışırken, üsttekiler keyfine bakıyorsa, hepsi beraber batacaklar, demektir.²

Kur’ân-ı Kerim, Yahudilerin bir kısmının lanetlen­diğini bildirir. Buna sebep olarak ise, şu özelliklerini sayar:

1. İsyan,

2. Haddi aşmak,

3. Fenalıklardan birbirlerini alıkoymamak.³

Yine Kur’ân’da, Yahudilerden bir başka topluluğun ibretli hali nazara verilir. Bu topluluk, deniz kena­rında yaşamaktadır. Bunlar üç gruba ayrılmıştır:

1. İlâhî yasakları çiğneyenler,

2. Bunlara nasihat edenler,

3. Nasihat edenlere nasihat edenler. Bu üçüncü grup, ikinci grupta olanlara şöyle derler. Allah’ın helak ede­ceği veya şiddetle azaplandıracağı kimselere niçin öğüt veriyorsunuz?

Nasihatçıların cevabı, iki esasa dayanır:

1. Allah’a karşı bir özrümüz olsun diye.

2. Olur ki, sözümüz te’sir eder de, yola gelirler, gü­nahlardan korunurlar diye.⁴

Kur’ân’da örnek olarak verilen bu topluluğun man­zarasını, hemen her toplumda görmek mümkündür. Toplumda haddi aşanlar olduğu müddetçe, Allah’ın yo­luna dâvet edenler de olmalıdır. Bu dâvetçiler, hem haddi aşan günahkârlarla, hem de kendilerine akıl vermeye çalışan neme lâzımcılarla mücadele yapacak­lardır. Bu mücadele, ind-i İlâhîde onlar için bir özür sebebi olacaktır. Cenab-ı Hak, “içinde yaşadığınız toplumda her türlü rezalet işlenirken, kötüler kötülük için kafa yorarken, siz ne yaptınız?” şeklinde hesaba çektiğinde, bu tebliğci grup, “Ya Rabbi, biz bize dü­şeni yaptık, elimizden geldiğince engel olmaya çalıştık. Fakat onlar dinlemedi” diyebileceklerdir.

Toplumda, iyi eğitim almış kişilerin sayısı arttıkça, sosyal çalkantılar o oranda azalır. Asıl hedef ise, o top­lumun bütünüyle “bilgi toplumu”, “fazilet toplumu” ha­line gelmesidir. Bu, çok büyük bir hedeftir. Belki de, bu dünyada hiç varılamayacak bir hedeftir. Fakat unutulmamalı ki: Hedef bir ufuktur, ya varılır, ya va­rılmaz. Fakat hiç olmazsa, o yolun yolcusu olmak ge­rektir.