Eğitimde Zorlama

İnsan, hür bir varlıktır. Kendisinde bulunan iradeyi, istediği yönde kullanabilir. Dilerse iman eder, dilerse kâfir olur.¹ Dilerse şükreder, dilerse inkâr eder.² Di­lerse çalışır, dilerse âtıl kalır. Dilerse hikmet bahçele­rinde gezer, dilerse malayaniyat çöllerinde dolaşır…

Eğitim, iradesini kötüye de kullanabilecek insanı iyiye yönlendirme faaliyetidir. Bahçe kendi haline bı­rakılsa, sebze-meyve yerine yabanî otlar, dikenler bi­ter. İnsan da kendi haline bırakılsa, nefsine uyar, fena­lıklara sapar. Bu noktadan, eğitim olayında ciddi bir takip şarttır. Nefsine ve hissiyatına mağlup çocuklar, gençler kendi hallerine bırakılmamalıdır. Ellerinden tutulmalı, kabiliyetleri müsbet yöne kanalize edilme­lidir.

Fakat bunu yaparken, zorba bir şekilde yapmak, fayda değil zarar getirecektir. Kur’ân’ın bildirdiği gibi, “Dinde zorlama yoktur.”³ Yani, zorla Müslüman yapmak yoktur. Peygamberimiz (a.s.m.), bir terbiyeci olarak gönderilmiştir. Kimseyi kılıç zoruyla İslâma dâvet etmemiş, “Din nasihattır”⁴ demiş, “Kolaylaştı­rınız, zorlaştırmayınız. Müjdeleyiniz, nefret ettirmeyi­niz”⁵ buyurmuştur.

Zorlama yoluyla kısmî bir başarı elde edilebilirse de, devamlı bir başarı elde etmek mümkün değildir. Ki­şiyi ikna etmek, daha etkili bir metottur. Meselâ, kor­kutarak öğrenciye bir kitap okutabilirsiniz. Fakat ki­tap okumayı sevdirseniz, öğrenci kendi isteğiyle yüz­lerce, binlerce kitap okuyacaktır.

Eğitimde dayak, en son başvurulacak çarelerden ol­malıdır. Peygamberimiz (a.s.m.), buna cevaz vermekle beraber, kendisi hiç dayağa müracaat etmemiştir. Da­yakla eğitmeye çalışmak, aczin tezahürüdür. Hz. Pey­gamber (a.s.m.) gibi en büyük bir terbiyeci, böyle bir va­sıtaya müracaattan münezzehtir. Onun vahye dayanan ilmi, engin hoşgörüsü, derin muhabbeti, samimi his­leri, sınırsız şefkati insanların gönlünü fethetmeye yet­miştir. O, bir gönüller sultanıdır. Mânevî saltanatı, hâlen gönüllerde devam etmektedir ve ebediyen ede­cektir.

Kuvvete dayanan hükümdarların, insanlar üzerin­deki tesiri sathîdir, geçicidir. Korkutarak bir zaman saltanatlarını devam ettirseler bile, sürekli devam etti­remezler.

Yapılan eğitim, robot insanlar değil, hür insanlar yetiştirmelidir ve bu hür insanlar, hürriyetlerini ha­yırda, iyide, güzelde kullanabilmelidir. Yoksa şerde, kötüde, çirkinde kullanılan hürriyet, bir felaketten ibarettir.