Eğitimde Rehber

Eğitim, bir rehberlik olayıdır. Rehber, “yol gösteren” anlamındadır. Cenab-ı Hakkın Esmaü’l-Hüsna’sından “Hâdi”, bu mânâya gelir. Cenab-ı Hakkın yol göster­mesi, kitaplar indirmek, nebiler göndermek şeklinde olmuştur. Yani, gerçek rehber Allah’tır ve “gerçek yol, Allah’ın gösterdiği yoldur.”¹

Peygamber, Allah’ın yoluna çağırır. İnsanlara Al­lah’ın âyetlerini okur. Onların nefislerini kötülükler­den temizler. Onlara Kitabı ve hikmeti öğretir.² Bu noktadan, peygamber, aynı zamanda bir muallimdir. Fakat bir okulun muallimi değil, bütün insanlığın mu­allimidir. Çünkü bütün insanlara gönderilmiştir.³

“Âlimler peygamberlerin varisleridir”⁴ hadisinin hükmüyle, aynı görev şimdi ulemanın omuzundadır. Âlimler, mürşit insanlardır. Bir öğretmen, bir esnaf, bir çiftçi de, mürşit bir âlim olabilir.

Bir de, insanları yanlış yola sevkeden rehberler var­dır. Bunlar, eğri yolda oldukları halde, doğru yolda git­tiklerini söylerler. Meselâ, Firavun bir rehberdir. Fakat “ben sizi ancak doğru yola sevk ediyorum” diyerek, kavmini cehenneme sürükleyen bir rehber…⁵

Günümüzde de, böyle sahte rehberler vardır. Dine düşman bir öğretmen, kötü bir rehberdir. Gerçekte Al­lah’ın san’atı olan canlıları anlatırken, “tabiatın işi” der, öğrencilerini ateist yapmaya çalışır. Bir kısım ise öğrenciler Bediüzzaman Said Nursî’ye “öğretmenleri­miz Allah’tan bahsetmiyorlar. Bize Al­lah’ı anlat” demelerine, O şöyle cevap verir: “Sizin okudu­ğunuz fenlerden her fen, kendi lisan-ı mahsusuyla mü­temadiyen Allah’tan bahsedip, Hâlık’ı tanıttırıyorlar. Muallimleri değil, onları dinleyiniz.”⁶

Rehber, sıradan bir şahsiyet değil, mükemmel bir insandır. Onda bulunması gereken sıfatlardan bazıları şunlardır:

1. İlim: Cehaletle yola çıkanlar yolda kalırlar. Ceha­let bir karanlıktır. Cehlin karanlıklarındaki bir insa­nın, başkalarını aydınlatması beklenemez. Karanlık aydınlar, mürşitlik yapamazlar, rehberlik edemezler.

2. Hikmet: Hikmet, yerli yerince harekettir. İlim sa­hibi bir insan, ilmini yerinde sarf edemiyorsa, ilmin­den istifade edilmez. Sözgelimi, insan psikolojisini bilmeyen bir âlim, bir cenaze evinde, ahiretten bah­setmek yerine cihaddan bahsediyorsa, çorak araziye tohum saçıyor demektir. Bu tarz yerinde olmayan irşat, Mevlânâ’nın teşbihiyle, “Sağıra saz çalmak” gibi­dir.⁷

3. Basiret: Kur’ân’da peygamberimize şu talimat ve­rilir: “De ki, işte bu benim yolum. Basîret üzere Al­lah’a dâvet ediyorum. Ben ve bana tabi olanlar, işte böyleyiz.”⁸ Rehber hem basiretli olmalı, hem de mu­hataplarını basiretli yapmaya çalışmalıdır. “Gözünüzü yumun, peşimden gelin!” demek yerine “aklınızı kulla­nın, bilerek peşimden gelin” demelidir. Hıristiyanları ortaçağın karanlığında bırakan en mühim bir sebep, ruhbanları körü körüne taklittir.

4. Şefkat: Şefkatle mücehhez olmayan, iyi rehberlik yapamaz. Cenab-ı Hak, Resûlullah’ın şefkatini şöyle anlatır: “Andolsun ki, içinizden şerefli bir peygamber geldi. Zahmet çekmeniz Onu incitir. Size çok düşkün­dür. Mü’minlere çok şefkatli, çok merhametlidir.”⁹

Resûlullah’ın ümmetine şefkati, bir babanın evla­dına şefkatinden de ötedir. Bir baba, evladının yakın istikbalini kurtarmaya çalışır. Hz. Peygamber ise, bü­tün ümmetinin gerçek istikbali için çalışmıştır. Bu ko­nuda öyle hırslıdır ki, Cenab-ı Hak şu hatırlatmayı ya­par: “İman etmiyorlar diye nerdeyse canına kıyacak­sın!”¹⁰

İşte, rehber böyle olmalıdır. Şefkatle yaklaşmalı, kurtarmaya çalışmalıdır. Kötünün değil, kötülüğün düşmanı olmalıdır.

5. Himmet: Rehberin şefkatli olması yeterli değildir; himmet dahi lâzımdır. Himmet, gayret demektir. “Bir adamın kıymeti, himmeti nisbetindedir. Kimin him­meti milleti ise, o kimse tek başıyla küçük bir millet­tir.”¹¹

İşte, rehber şahsiyetler bu gibi kemâl sıfatlarına hâiz kimselerdir. Bu özellikte rehberler az olmakla be­raber, ne yapıp yapıp onları bulmak, istifade etmek ge­rekmektedir.