KUR’AN’DA İHTİLAF

İlahi kelam olan Kur’an, baştan sona bütünlük arzeder. Yirmi üç sene boyunca farklı yerlerde, değişik nüzul sebepleriyle inmiş olmasına rağmen, bir defada inmiş gibi bir bütünlük içindedir. Cenab-ı Hak, bu bütünlüğü şöyle bildirir:

“Kur’an’ı düşünmüyorlar mı? Eğer o Allah’tan başkası tarafından olsaydı, onda pek çok ihtilaf bulurlardı.”¹

Kur’an’da gerçek anlamıyla ihtilaf, yani birbirini tutmayan ifadeler olmamakla beraber, zahirde ve şeklen bazı farklılıklar görülür. Bunlara dikkatle bakıldığında, gerçek bir ihtilaf olmadığı görülecektir.² Mesela,

1. Hz. Âdem’in yaratılışı ile ilgili olarak “Hame-i mesnun, tîn, salsal… gibi farklı ifadeler kullanılır.³ Ama bunların hepsi toprağın değişik durumlarını ifade eder.⁴ Yani, Hz. Âdem topraktan yaratılmıştır ve bu toprak değişik merhalelerden geçirilerek şekillendirilmiştir.

2. “O gün (kıyamette) hiçbir insan ve cinne günahından sorulmaz”⁵ ayeti,

“Rabbin hakkı için, biz onların hepsine yaptıklarını soracağız”⁶ ve “Peygamber gönderilen ümmetlere de, peygamberlere de muhakkak soracağız.”⁷ gibi ayetlerle zahirde tezat teşkil eder. Hâlbuki kıyamet günü, Cenab-ı Hakk’ın “miktarı elli bin sene…”⁸ ayetiyle işaret buyurduğu gibi, çok uzun bir zaman dilimidir. Böyle bir günde, insanların suale çekilecekleri yerler vardır, çekilmeyecekleri yerler vardır. Bu manayı te’yiden İbn Abbastan, “kıyamette farklı toplanma yerleri vardır” sözü nakledilir.⁹

3. Evlilikle ilgili bir ayette Cenab-ı Hak dörde kadara izni bildirdikten sonra, “eğer adalet yapamamaktan korkarsanız bir kadınla evlenin” der.¹⁰ Bir başka ayette ise, “hırs da gösterseniz, kadınlar arasında adalet yapamazsınız.”¹¹ hükmünü bildirir. Bu iki ayet zahirde birbiriyle çelişik görülür. Hâlbuki birinci ayet kadınların haklarını eda noktasından, ikinci ayet ise, kalbî meyil cihetindendir. Birincisini gerçekleştirmek mümkün olmakla beraber, ikincisi insanın elinde değildir.¹²