Şu dünyada Cenab-ı Hak sebeplerle iş yapar. Meselâ, yağmuru buluttan, meyveyi ağaçtan gönderir. Hatta peygamberlerine verdiği mucizelerde bile, bu durum görülür. Meselâ, içinde bulunduğu şiddetli hastalıktan kurtulmak isteyen Hz. Eyyub’a der: “Ayağını yere vur!”1 Bunun neticesinde, soğuk bir su çıkar, Hz. Eyyub’a şifa vesilesi olur.2
Bu konuda Mevlâna şöyle der:
“Sebepler, ancak birer perdedir.”3
Fakat bunu yanlış anlamamak gerekir. Sebeplerin perde olması, sebeplerin ihmali demek değildir. Nitekim Peygamberimiz sebepleri ihmal etmemiş, savaşta zırh giymiş, sipere girmiş, hendek kazmıştır.
“Mehdi gelecek, ortalığı birden ıslâh edecek” diyenler, mucizelerde bile bir sebebe riâyet edildiğini nazara alıp, ona göre çalışma içinde olmaları gerekir. Tâ ki, bekledikleri geldiğinde onları vazife başında bulsun! Yoksa Mehdi elinde sihirli bir değnekle birden ortalığı düzeltiverecek değildir.
1 Sad, 42
2 Yazır, VI, 4100-4101
3 Rûmî, XIII, 932.