İslam Dininde bütün zamanlarda esas olan “değişmezler” olduğu gibi, zamanın şartlarına göre farklılık arzeden “değişebilenler” vardır. Mesela, namazın beş vakit olması, orucun Ramazan ayında tutulması gibi “dinin zaruriyatı”, bütün devirlerde aynıdır, değişmez. Fakat erkeğin başının açık olması, kıyafetindeki bazı ayrıntılar gibi dinin füruatından olan meseleler zamandan zamana değişebilir, farklılık gösterebilir. Şöyle ki:
Bazı eski fıkıh kitaplarımızda “erkeğin başının açık olması, fasıklık alâmetidir” denilir. Bu fetvayı değerlendirirken, söylenmiş olduğu zamanın şartları nazara alınmalıdır. Yoksa bu fetvayı aynıyla günümüze taşımak bir takım sıkıntılara yol açar. Meseleye şu cihetlerden bakmakta yarar görüyoruz:
1-Her şeyden önce, İslam Dininde “erkeğin başının örtülü olmasıyla ilgili” bir hüküm yoktur. Ancak Peygamber Efendimiz ve ashabının, günümüzde Araplarda gördüğümüz şekliyle, başlarını da örten bir kıyafetleri vardı. Bu ise, dinden değil, iklime dayalı olarak örften gelen bir durumdu. Dinde örfün de yeri olmakla beraber, örfün zamana ve mekâna göre değişebildiği gerçeği göz ardı edilmemelidir.
2-Üstteki fetvanın verildiği Osmanlı döneminde, Osmanlı toplumu sarıklı bir toplumdu. Toplumun hemen her kesiminde, kişinin sosyal statüsünü gösterecek şekilde başını örten bir nesne bulunmaktaydı. O zamanın şartlarında başındaki sarığı çıkarıp başı açık dolaşan biri, toplum tarafından kınanır ve yadırganırdı. Ama aynı şeyleri günümüz toplumu için söylemek mümkün değildir. En dindar olan bir erkekle, dinde en lakayt olan bir başkası arasında, başını örtmek noktasında bir fark bulunmamaktadır.
3-Peygamber Efendimiz, eliyle kalbine işaret edip şöyle buyurur: “Takva buradadır! Takva buradadır! Takva buradadır!” Bu nebevî ölçüyü göz ardı edip takvayı tümüyle şekilde aramak çoğu kere bizi yanıltabilir.
4-Mecelle’nin 39. Maddesinde yer alan “Ezmanın tagayyürü ile ahkâmın tagayyürü inkâr olunamaz” gerçeğini unutmamak gerekir. Yani, zamanın değişmesiyle, bazı fer’i hükümlerin değişmesi inkâr olunamaz. Nitekim İslam’ın Mekke dönemiyle Medine dönemi arasında bazı hükümler farklılık arzetmiştir. Mesela:
-Mekke döneminde müşriklerle savaşa izin verilmezken, Medine döneminde izin verilmiştir.
-Mekke döneminde içki haram kılınmazken, Medine’de kademeli bir şekilde yasaklanmıştır.
-Mekke döneminde kadınların kıyafetiyle alakalı hükümler bildirilmemişken, Medine döneminde gerekli hükümler nazil olmuştur.