Kimsenin yaptığı yanına kâr kalmaz.
İnsanın hem kendine, hem diğer insanlara hem de Allaha karşı görevleri vardır. Mesela,
-kendisine verilen kabiliyetleri ve ömür sermayesini değerlendirmek, nefsin insan üzerinde hakkıdır.
-İbadetler, Allahın bizim üzerimizde hakkıdır.
-Başkalarının hakkını vermek, onlara zulmetmemek gibi durumlar, başkalarının bizim üzerimizde haklarıdır.
Hatta insan dışında diğer varlıkların da bizim üzerimizde hakları vardır. Hz. Peygamber, kedi yüzünden bir kadının ilahi cezaya uğradığını bildirir. Kadın kediyi hapsetmiş, kendisi bir şey vermediği gibi, rızkını aramasına da engel olmuştur. Kedi sonunda ölür. Kadın, bu yüzden azap görecektir.1
Bir başkası ise, köpeğe yaptığı iyilik yüzünden cennete girecektir. Hz. Peygamberin bildirdiğine göre, çölde yol alan birisi iyice susamıştı. Sonunda bir kuyuya rast geldi. Aşağıya inip kanasıya su içti. Kuyudan çıktığında, susuzluktan dili sarkmış, neredeyse ölmek üzere olan bir köpek gördü. Onun haline acıdı, tekrar kuyuya indi, ayakkabısıyla köpeğe su çıkarıp içirdi. Bu fiiliyle Cenab-ı Hakkın rızasını kazandı.2
Bir insan Allaha karşı kusurları olduğunda tevbe ve istiğfar ile kurtulabilir. Ama aynı yolla kul hakkından kurtulmak mümkün değildir. Şayet bu dünya hayatında insan kul hakkından kurtulamazsa, bunların hesabı ahirete intikal eder.
1 Müslim, Birr, 151
2 Buhârî, Şirb, 9