Hz. Peygamber, ilim öğrenmenin, kadın – erkek her Müslüman’a farz olduğunu bildirir.”1 Herhangi bir şeyle meşgul olan kimseye, o mevzudaki haramlardan kaçınabilmesi için, onunla ilgili bilgileri ve ona terettüp eden hükümleri öğrenmesi farzdır.
Her Müslüman, en azından dinî ibadetlerini yapabilecek kadar ilim öğrenmelidir. Mesela, hacca gidecek bir kimsenin hacla ilgili hükümleri bilmesi gerekir. Evlenecek olan kimsenin nikâhla alakalı meseleleri bilmesi lazımdır.
Hemen her gün bir şeyler alırız veya satarız. Elbette bu muameleler için de belli bazı ölçüler olacaktır.
Hz. Ömer şöyle der: “Bizim çarşımızda dini bilen kimseler satıcılık yapsın.”2
Peygamber Efendimizin yakın sahabelerinden Hz. Huzeyfe, Peygamberimizden naklen şunları söyler:
“…İlerde emaneti eda edecek kişi nerdeyse kalmayacak. Hatta denilecek ki, ‘Falan kavimde emin birisi var.’ Kalbinde hardal tanesi kadar iman bulunmayan kişi için, ‘ne kadar akıllı, ne kadar zarif’ denilecek.”3
Bu rivayeti nakleden Hz. Huzeyfe diyor:
“Ben bir zamanlar kiminle alış veriş ettiğime dikkat etmezdim. Çünkü alış veriş ettiğim kimse eğer Müslümansa zaten güvenilirdi. Eğer bir Hristiyan’sa, onun idarecisi hakkımı bana verirdi. Ama bugün, falan falandan başkasıyla alış veriş yapamıyorum.”
Peygamber Efendimiz şöyle buyurur:
“Öyle bir zaman gelecek ki, kişi malını helalden mi haramdan mı elde ettiğini önemsemeyecek.”4
Peygamber Efendimizin şu hatırlatması da unutulmamalıdır:
“Ey tüccarlar! Şurası muhakkak ki, -Allah’tan korkan, dürüst olan ve doğru söyleyenler müstesna- kıyamet günü tüccar, füccar olarak diriltilecek.”5
Manevi depremlerle pek çok değerlerin alt üst olduğu günümüzde nice Müslümanın alış veriş ve ticaret meselelerinde haram ve helali pek bilmediği veya bilse bile uygulamadığı, acı bir gerçek olarak gözler önündedir.
Biz bu çalışmamızda, fazla ayrıntıya girmeden bu konulardaki temel İslâmî hükümleri öz olarak takdime çalıştık. Okuyucularımız, meselelerin ayrıntılarını bu sahada yazılmış başka kitaplardan öğrenebilirler. Bu tür kitaplardan bir kısmı, çalışmamızın sonunda “Yararlanılan Kaynaklar” bölümünde yer almaktadır.
2008 yılında dindar bir iş adamı bana şöyle demişti: “Hocam, esnafımız genelde dindar, ama çoğu ticaretle ilgili helal ve haramları bilmiyor. Bu konuda bir kitap yazılsa çok faydalı olur.”
Onun bu samimi talebi bu kitabın yazılma sebebi oldu ve geçen bu on iki yılda on binlerce kimse bu çalışmadan istifade etti.
Daha nice insanımıza faydalı olması dileğiyle…
Şadi Eren – 2020
1 İbn Mace, Mukaddime, 17
2 Tirmizî, Vitr, 21
3 Buhârî, Fiten, 13
4 Buhari, Ticaret, 58
5 Tirmizî, Büyû, 4