Hac, sembollerle dolu bir ibadettir.
İslâm’ın beş şartından biri olan hacc, dinin en büyük şeairlerinden olup sembolik mesajlarla doludur. Mesela:
İhrama girmek, dünyevî rütbelerden sıyrılıp kefene bürünmeyi hatırlatır.
Arafat’ta vakfe yapmak, bir nevi mahşer provası gibidir. Milyonlarca insan, o mahşerî kalabalıkta âlemlerin Rabbinin huzurunda hesaba çekilmenin âdeta küçük bir numunesini yaşar.
Kâbe, Allahın evidir. Oraya Hac ve umre için gelenler ise, Allahın özel misafirleridir. Nitekim kendilerine “Duyûfu’r- Rahman” yani “Rahmanın misafirleri” denilir.1 Ev sahibi, misafirlerine ikramda bulunduğu gibi, Allah da Beytullaha gelen misafirlerine çok özel ikramlarda bulunmaktadır.
Kâbeyi tavaf etmek, bir yönüyle zerrelerden kürelere kadar âlemde cereyan eden bir ibadetin sembolü gibidir. Ay dünyanın, dünya güneşin, güneş bir başka sistemin içinde dönüp tavaf yaptıkları gibi, elektronlar da atomun çekirdeği etrafında tavaf yapmaktadır.
Tavafın yedi kere yapılması, âdeta nefsin yedi mertebesini aşıp arınmış bir nefse sahip olmanın işaretidir. Ayrıca, yedi semayı geride bırakıp doğrudan Allah’a muhatap olmanın bir tezahürüdür.
Hacer-i Esved, Allaha olan biatın tazelenmesinin sembolüdür. Sultanın huzuruna çıkıp el etek öperek ona sadakat gösterilmesi misali, Sultan-ı Ezel’in huzurunda O’na bağlılığımız Hacer-i Evsedi öperek veya karşıdan selamlayarak gösterilmektedir.
Mina’da kurban kesmek, Hz. İbrahim ile oğlu İsmail arasında cereyan eden kurban olaylarını hatırlamak, ilahî kurban nimetine karşı derinden derine şükretmektir.
Şeytan taşlamak, şeytanın hem Hz. İbrahim’e, hem hanımı Hz. Hacer’e ve hem oğlu İsmail’e verdiği vesveseleri, onların ise bu vesveselere aldanmamalarını hatırlamak, hem de hepimizin düşmanı olan şeytanı bu vesileyle düşman bilip ona muhalefetimizi göstermektir.
Daha bunlar gibi hac’la ilgili hemen bütün esasların çok derin sembolik anlamları vardır. Bu sembollerin dilini çözen kimse, maneviyatta çok ilerlemiş biri olarak hacdan döner, sonraki hayatına daha kâmil bir insan olarak devam eder.
1 İbn Mace, Menasik, 5