Firavun, ilâhlık dâvâsında bulunmuş ve halkı kendisine secde ettirmiş despot bir hükümdardır. Kur’an-ı Kerîm’de değişik yerlerde Hz. Musa’nın Firavunla mücadelesi nazara verilir. Bunlar, iman-küfür mücadelesinden çarpıcı bazı tablolardır. Bu tablolardan biri şudur:
Hz. Musa, Firavunun huzurunda âsâsını yılana çeviren, elini ışık saçar bir hâle getiren mûcizeler gösterince Firavun telâşlanır. Etrafındakilere fikir danışarak “ne emredersiniz” der. (A’raf, 110; Şuara, 35) Hamdi Yazır onun bu ifadesini şöyle değerlendirir:
“Firavunun yakın çevresine böyle demesi, onların Firavun hükümetinde ulu’l-emr olduğunu itiraf etmek demektir. Bu ise, “ben en yüce rabbinizim” (Naziat, 24) demekte olan Firavunun dâvâsında büyük bir tenakuzdur. Demek olur ki, Firavun ehemmiyetli bir olayın baskısı altında kalınca rablık davasını bir süre bırakıp, kulları saydığı cemiyetine, memurlarına veya halkına karşı, “Emir sizindir. Siz benim amirim, efendimsiniz” dercesine sahte ve müraiyane bir yaltaklanma vaziyeti takınarak, tehlike kendisinin değil onların imiş ve binaenaleyh, emir sahibi de onlar olacaklarmış gibi göstermiştir.” (IV, 2231)
İş başında iken halka tenezzül etmeyen, seçim zamanı ise halka inip, “Siz bizim efendimizsiniz. Biz sizin için varız…” gibi sözler sarfeden günümüzün bazı siyasetçileri de öyle görülüyor ki Firavunane bir tavır sergilemektedirler.
Âl-i Firavn
Cenâb-ı Hak, Benî İsrail’e olan nimetlerini sayarken, “hatırlayın, sizi Âl-i Firavndan kurtarmıştık…” hatırlatmasını da yapar.
“Âl-i Firavn, Firavunun etrafındaki kalburüstü bürokratlar, önde gelen yetkili kişiler, kendileriyle meşveret edilen seçkin insanlardır.” (IV, 2227-2228)
“Yapılan zulümlerin temsilcisi Firavun idiyse de, bunda asıl sorumluluğun ondan ziyade etbaına ait olduğu ifade edilmiştir. Çünkü Firavun, yaptıklarını bunların eli ve bunların hizmeti ile yapmıştır.” (I, 348)
Kur’an’ın bu ifade tarzını, günümüzde “Lenin ve Leninizm” örneğiyle daha iyi anlayabiliriz. Lenin, komünizmin temsilcisidir. Fakat bütün zulümler sadece onun şahsından çıkmamış, icraatını etrafındakilerle gerçekleştirmiştir.