Kur’anın Hadisle Tefsiri

Hz. Peygamber, Kur’an’ın ilk şarihidir. Kur’an’da mücmel veya mübhem olarak geçen nice meseleye, O vuzuh kazandırmıştır. Mesela, Cenab-ı Hak, “namazı kılın, zekâtı verin!” buyurmuş,¹ fakat “namaz nasıl kılınır, kaç vakit ve kaçar rek’at kılınır? Hangi maldan ne kadar zekât verilir?” şeklinde ayrıntılara girmemiştir. Hz. Peygamber, bu gibi noktalara açıklık getirmiştir. “Sana Zikri (bir öğüt olan Kur’an’ı) indirdik. Ta ki onlara indirileni insanlara beyan edesin… “ ayeti, Hz. Peygamberin bu yönüne dikkat çeker.²

Keza, Hz. Peygamber, yaptığı yorumlarla ashabına ve ümmetine ufuk açmış, onların Kur’anı yanlış anlamalarına engel olmuştur. Mesela, şu ayete bakalım:

“İman edip de, imanlarına bir zulüm bulaştırmayanlar (var ya), işte onlar için emniyet vardır ve hidayete erenler de onlardır.”³

Bazı sahabiler, bu ayeti duyunca endişeye kapılırlar, “Ya Rasulallah, hangimiz zulmetmiyor ki” diye Allah rasulüne sorarlar. Hz. Peygamber, ayette geçen zulmün “şirk” olduğunu nazara verir ve “şüphesiz şirk büyük bir zulümdür”⁴ ayetiyle istidlalde bulunur.⁵

Hz. Peygamber, Fatiha’daki “bizi nimet verdiğin kimselerin yoluna ilet. Gadab edilenlerin ve sapanların yoluna değil”⁶ ayetinde geçen “gadab edilenlerin” Yahudiler, “sapanların” Hıristiyanlar olduğunu bildirir.⁷

Şüphesiz, gadap edilenler sadece Yahudiler, sapanlar da sadece Hıristiyanlar değildir. Hz. Peygamberin bu şekildeki beyanı, gadap edilen ve sapanların en belirgin tipleriyle bir açıklama olarak kendini göstermektedir.

Hz. Peygamber kendisine Kur’an’la beraber, onun bir mislinin de verildiğini bildirir.⁸ Kur’an’ı şerheden O’nun sözleri, bu ifadesinin bir isbatıdır. Durum böyleyken, bir kısım insanların “Allah’ın kitabı bize kâfidir. Onda olanla iktifa ederiz” demeleri, Allah’ın Kitabını da bilmemenin bir alametidir. “Erike hadisi” olarak şöhret bulan bir hadiste, Hz. Peygamber bazılarının koltuğuna oturup vurdumduymaz bir şekilde böyle bir tavır sergileyeceklerini mu’cizane haber vermiştir.⁹