Kur’anda doğrudan helali ve haramı bildiren âyetler olduğu gibi, dolaylı yoldan helali ve haramı bildiren âyetler vardır. Kıssaları bu bağlamda değerlendirebiliriz. Allah bunu şöyle bildirir:
“Gerçekten de onların kıssalarında akıl sahipleri için bir ibret vardır.”1
Binlerce yıllık insanlık tarihi, bize geçmişimizi gösteren ve geleceğimize ışık tutan bir aynadır. O aynada geçmişimizi görür ibret alır, bundan yola çıkarak geleceğimize hazırlanırız.
Kur’an’ın üçte biri kıssalardan meydana gelir. Bunların da büyük bir kısmı peygamber kıssalarıdır. Peygamberler insanlık ağacının en mükemmel meyveleridir. Kur’an’ı anlayarak okuyan kimse, onların kıssalarında büyük mesajlar olduğunu görür ve bunları kendi hayatında uygulamaya çalışır.
Mesela hasbel beşer bir hata veya günah işlediğinde, atası Hz. Âdemi model alır, tevbe ve istiğfarla Rabbine yönelir.2
Hayatın zorluklarına karşı Hz. Eyyubun sabrını model alır.3
Saltanata mazhar olduğunda Hz. Süleyman gibi hareket eder, nimetlere mukabil “Bu, Rabbimin lütfundandır.” der.4
Sebeplerin bittiği noktada Allahtan ümidini kesmez, balığın karnında dua eden Hz. Yunusu modelleyip Yüce Rabbine iltica eder.5
Hz. Yusuf misali iffet ve takvayı esas alır, günaha girmek veya zindana atılmak şıklarından biriyle karşılaşınca zindanı tercih eder. Girmiş olduğu zindanı bir medreseye çevirir.6 Keza, Onun kıssasından şunu anlar: “Mısır’a aziz olmanın yolu, Kenan’da kuyuya atılmaktan geçer.”
Hz. Zülkarneyn misali dünyanın doğusuna batısına gidip oralarda adaleti tesis etmeye, mazlum insanları zalimlerin baskısından kurtarmaya gayret eder.7 Dinin emretmiş olduğu “emr-i bil maruf ve nehy-i anil münkeri” hayatın geniş dairelerinde uygulamaya çalışır.
1 Yusuf, 111
2 A’raf, 23
3 Sad, 44
4 Neml, 40
5 Enbiya, 87
6 Yusuf, 33
7 Bkz. Kehf, 86-97