Kıyamette İnsanların Hali

Küçük bir âlem olan insan, şu dünyadan ayrılırken hayli zor anlar yaşar. Kur’ânın tasviriyle ölüm anı “bacağın bacağa dolaştığı” bir andır.¹ Yani, son derece zor, çetin bir zamandır.² Kıyamette ise bu zorluk ve şiddet son derece belirgin bir şekilde görülecektir. Göğün, yerin, dağların kıyametteki hallerini teşbihlerle anlatan Kur’ân ayetleri, kıyametteki insanların durumunu da teşbihlerle nazara verir. Şöyle ki:

“O gün insanlar ‘feraş-ı mebsus’ (çırpınıp yayılan kelebekler) gibi olacak.”³

Öyle zelil, öyle zaif, öyle perişan halde bulunacaklar.⁴

“O gün sen insanları sarhoş görürsün, hâlbuki sarhoş değillerdir. Lakin Allah’ın azabı şiddetlidir.”⁵

Ayette tahkik ve teşbih beraberce zikredilmiştir. Yani, gerçekte sarhoş değillerdir. Fakat o günün dehşetinden sarhoş gibi olacaklardır.⁶

“O gün, çocukları ak saçlı ihtiyarlara çevirir.”⁷

Ayet, dehşetin şiddetini ifade eden bir temsildir.⁸ Zira şiddetli gam ve keder insana galebe ettiğinde onu çökertir, ihtiyarlatır. Hatta bu süreç çok hızlı yaşandığında, bir günde insan ihtiyarlayabilir. Zemahşeri’nin naklettiğine göre, adamın biri rüyasında kıyameti, cenneti, cehennemi görür. Uyandığında, simsiyah saçları bembeyaz olmuştur.⁹

Kıyamet günü, “abusen qamtarira” (asık çehreli, suratsız) bir gündür.¹⁰ Ayette böyle tasvir edilmesinde, o gün insanların çehresinin asılacağı, dehşetten kapkara bir hale geleceği manasını hissettirmek vardır.

Şu ayet de, bir cihetle kıyametle alakalıdır:

“O gün (kıyamet günü) Biz onları bırakırız, dalga dalga birbirlerine karışırlar.”¹¹

Yani denizin dalgaları gibi çalkalanacak, ins ü cin birbirine karışacaktır.¹²

Ayetin evvelinde Ye’cüc ve Me’cüc fitnesine engel olmak için Zülkarneyn’in bir sed yapması anlatılır. Ardından, Allah’ın vadi gelince bu seddin dümdüz olacağı bildirilir.¹³ Ye’cüc ve Me’cüc’ün kıyamet alametlerinden olduğundan hareketle,¹⁴ ayetin kıyamet öncesi insanlık âlemindeki büyük dalgalanmalara, çalkantılara işaret ettiğini söylemek mümkündür.¹⁵