Kur’ân’ın şu âyeti, bilgi kaynaklarımızdan bir kısmına işaret eder. “Allah sizi anne karnından sizler hiçbir şey bilmez bir halde çıkardı. Ve şükredesiniz diye size kulak, gözler ve kalpler verdi.”1
Dünyaya geldiğimizdeki ilk hâlimiz, tam bir cehalet hâlidir. Sonra insan göz, kulak gibi duyularıyla dış dünyayla temasa geçer. Bunları kalbiyle değerlendirir. Ayrıca, aklıyla âleme açılır; tabiatın sırlarını keşfeder. Hem kendinin, hem diğer insanların tecrübelerinden yararlanır.
Şüphesiz insanın bilgi kaynakları, bunlardan ibaret değildir. Bilgi türleri içinde saydığımız “gaybi bilgi”yi unutmamak gerekir. Bu tür bilgiye, vahiy ve ilham yoluyla ulaşılır. Vahiy, peygamberlere gelen özel bilginin adıdır. Yüce Yaratıcıdan gelen mesajları ihtiva eder. Kur’ân-ı Kerim, böyle bir vahyin mahsulüdür.
İlham ise, seçkin bazı insanlara gelen bir bilgi türüdür. Bir kısım veliler, ilham yoluyla gaybî birtakım sırlara ererler. İlhama mazhar bazı şairler, şiirde kaliteyi yakalarlar. Bir kısım “mülhem keşşaflar”, bir gün yepyeni bir keşifle insanlığa hizmet sunarlar. Bu tür bilgi, Rabbanî kaynaklıdır. Özel bir bilgidir. Başkalarınca tecrübe edilmesi mümkün olmamakla beraber, inkârı da mümkün değildir.
Bazıları, “İslâmiyet akıl dinidir” şeklinde hatalı bir cümle kullanırlar. İslâmiyet akıl dini değil, vahiy dinidir. Fakat vahiyle gelen bu dinin bütün meseleleri makuldür. Akıl tek başına o yüksek hakikatlere yetişemese de, inkâr dâhi edemez. İlmin hiçbir katî hakikatı, İslâmın getirdiği esaslara aykırı olamaz.
Bilginin kaynaklarından olan duyular, zaman zaman yanılabilir. Onların yanıldığı noktada, akıl imdada gelir. Meselâ, göz güneşi bir tepsi kadar görür. Akıl bu görüntünün uzaklık sebebiyle olduğunu bildirir. Akıl da yanılabilir. Onun yanıldığı yerde de, vahiy yetişir. Meselâ, akıl varlıkların ne vazife gördüğünü idrak edemez. Vahiy, onların hepsinin Allah’ı tesbih ettiğini haber verir.2
1 Nahl, 78.
2 Hadîd, 1.