DEĞERLER FELSEFESİ

Değerler felsefesinin iki bölümü vardır:

1. Estetik

2. Ahlak (etik)

Bunlardan estetik “güzel-çirkin”le, ahlak ise, “iyi-kötü” ile alakadardır.

Şüphesiz gerek güzel ve çirkin, gerekse “iyi ve kötü” mefhumları sübjektif bir karakter arzederler. Varlık ve Bilgi meselelerine nisbetle, bu ikisinde sübjektiflik daha belirgindir. Greenwich’deki ölçü birimleri, dünyadaki diğer ölçü aletlerine bir mizan olduğu gibi, değerler felsefesinde de bu türden sabit esaslar olması gerekir.

Ehl-i iman açısından baktığımızda, bu sabit esaslar dinin getirdiği ölçülerdir. İslâm’a teslim olan fertler, onun güzel gördüğünü güzel, çirkin gördüğünü çirkin kabul ederler. İyi dediğine iyi, kötü dediğine kötü derler. Mesela, ressamlık ve heykeltıraşlık, İslâm dünyasında pek görülmez. Eskiden bunlara tapıldığından ve yine de tapılabileceğinden, din bu konuda hassas davranmış, bir seddü’z-zerai olarak insan-hayvan resimlerinin çizilmesini, heykeltıraşlık mesleğini yasaklamıştır. Sanat noktasından bakıldığında bunu yadırgayanlar olabilir. Fakat “her şey Allah içindir” prensibinden yola çıkan Müslümanlar, “sanat sanat içindir” prensibine iltifat etmezler.

İnsanlar ahlak noktasında genel-geçer evrensel kurallar koyamazlar. Recep Kılıç’ın ifadesiyle, “tabiatı gereği hem ruhî hem de fizikî şartlardan etkilenen bir varlığın koyduğu değerlerin mutlak olamayacağı aşikârdır. Değerlerin mutlak olması, ancak mutlak bir varlığın koymasıyla olacaktır. Ahlakî değerler mutlak olmadığı zaman ise, ahlak ilkeleri evrensel karakterde olmayacak, zaman ve mekâna göre değişken olacaktır.”¹

“Din ile temellenmeyen teorilerin hemen hepsinde eksik olan unsur, ahlak ilkelerinin belirlenmesinde zaman ve zemine göre değişmeyen, vahiy gibi sabit bir ölçütün olmayışıdır.”² İslâm ise, evrensel ahlak kuralları getirir. Hz. Peygamber, Kur’an’ın ifadesiyle “en yüce ahlak üzeredir”³ ve “mekarim-i ahlakı tamamlamak için gönderilmiştir.”⁴

Kur’andaki ve hadislerdeki ahlak kuralları toplu olarak değerlendirildiğinde, bunların ifrat ve tefritten azade olarak, tam istikametli yolu bildirdikleri görülecektir.

–“İnsanlara güzel konuşun.”⁵

-“Ey iman edenler! Kendiniz, anne-babanız ve akrabalarınız aleyhine bile olsa, Allah için adaletle şahitlik yapan kimseler olun…”⁶ ayetleri, Kur’anın istikametli ahlak kurallarından sadece iki tanesidir.