Ticarî hayatın görünümlerinden biri, ortaklıklardır. İki veya daha fazla kişi bir araya gelip güçlerini birleştirirler, beraber çalışırlar. Bu bazan tümüyle beraber çalışma şeklinde, bazan da “sermaye birinden çalışma birinden” şeklinde olabilmekte. İktisatla ilgili kitaplarda uzun uzun anlatıldığı üzere, daha farklı şekillerde de ortaklıklar söz konusu…
Yüce Allah ortaklıklarla ilgili şöyle buyurur:
“Ortaklardan bir diğerine hıyanette bulunmadıkça, ben o iki ortağın üçüncüsüyüm. Hıyanette bulundukları zaman ben aralarından çıkarım.”1
Ancak, ortaklığın hakkını verebilenler o kadar da çok değillerdir. Kur’an bunu şöyle anlatır:
“Gerçekten ortak iş yapanların çoğu birbirine haksızlık ederler. Ancak iman edip de salih amel işleyenler başka. Ama onlar da pek azdır.”2
“Ortak iş yapanlar”, âyet metninde “hulata” olarak geçer. Yani birbiriyle ihtilat halinde bulunan, iç içe olan, birlikte iş yapan kimselerin birbirlerine hakkı geçer. Her biri diğerinin hak ve hukukunu gözetmesi gerekirken çoğu kimse buna dikkat etmez.
Haksızlık ve zarar olmaması için ortaklıklarda dikkat edilmesi gereken en önemli iki esas, salahat ve maharettir. Yani ortaklık yapılacak kişi salihlerden olmalı, ahlakı temiz, ahde vefalı, dürüst, güvenilir olmalı. Ayrıca, hangi iş yapılacaksa o sahayı iyi bilmeli. Bunlardan biri eksik olduğunda, o ortaklıktan hayır gelmez. Fasık insanlar ortaklık yaptıklarında birbirlerini aldatırlar, sahasında acemi olanlar ortak olduklarında ise, her ne kadar iyi ahlaklı da olsalar başarı elde edemezler.
1 Ebu Davud, Büyu’, 26
2 Sad, 24