İnsanlar Arasındaki Farklar

Yan yana iki insan… Biri âlim, biri câhil. Araların­daki maddî mesafe yarım metre. Fakat ilimdeki me­safe, yerden göğe… Yan yana iki insan… Biri cesur, biri korkak. Savaşta yan yanalar. Ama aralarında dağlar var. Birinin elinin ulaştığı yere diğerinin hayali ulaş­mıyor…

Bir evde iki kardeş… İkisi de cömert… Fakat biri % 10 cömert, diğeri % 90. Mertebeleri farklı farklı.

İşte, bu örneklerde olduğu gibi, her insan ayrı bir âlemdir. Herkes, kendisine verilen kabiliyetleri geliş­tirme noktasında farklı farklıdır. Mü’minle kâfir bir olmadığı gibi, mü’minler de kendi aralarında aynı mertebede değillerdir. Hatta peygamberlerin bile maz­hariyetleri, mertebeleri ayrı ayrıdır.

Şimdi, peygamberlerden başlayarak, konuyu örnek­leriyle görmeye çalışalım:

1- Hz. Musa ile Hz. Hızır

Hz. Musa ile Hz. Hızır, Mecmau’l-Bahreyn’de buluşurlar.¹ Mec­mau’l-bahreyn, “iki denizin birleştiği yer” anlamında­dır. Biri şeriat ilminde deniz, diğeri ledün ilminde de­niz bu iki zat, burada bir araya gelirler. “Allah iki de­nizi salıvermiş, birbirine kavuşuyorlar. Fakat arala­rında, birbirlerine karışmaya engel bir perde var”² âyetinin işârî bir mânâsı tezahür eder, ilimlerindeki farklılık ortaya çıkar. Nitekim Hz. Hızır bunu şöyle belirtir:

“Yâ Musa, Allah tarafından ben senin bilmedi­ğin bir ilmi biliyorum. Sen de benim bilmediğim bir ilmi biliyorsun.”³

2- Hz. Nuh ve Hz. Musa, Hz. İbrahim ve Hz. İsa

Bedir Savaşında esir alınan müşriklere nasıl bir mu­amele edileceği konuşulurken, Hz. Ebu Bekir, fidye kar­şılığı serbest bırakılmalarını teklif eder. Hz. Ömer ise, öldürülmeleri şeklinde kanaat belirtir. Peygamber Efendimiz, Hz. Ebu Bekir’i, Hz. İbrahim’le Hz. İsa’ya, Hz. Ömer’i de, Hz. Nuh’la Hz. Musa’ya benze­tir.⁴

Hz. İbrahim, Cenab-ı Hakka şöyle yalvarır: “Ya Rabbi, kim bana tâbî olursa bendendir. Kim de bana karşı gelirse, şüphesiz Sen Ğafur-Rahîmsin (bağışlar, merhamet edersin).”⁵

Hz. İsa, ümmetinden olup da, teslise (üçlü ilah inan­cına) sapanlar hakkında şöyle der:

“Ya Rabbi, onlara azap edersen, şüphesiz onlar senin kullarındır. Eğer onları bağışlarsan, şüphesiz Sen Azîzsin, Hakîm­sin.”⁶

Görüldüğü gibi, bu iki peygamber, cemâlî tecellînin mazharı olarak ümmetleri hakkında beddua etmemiş­tir.

Hz. Nuh ise, kavminin hakkı kabulden kaçması se­bebiyle şöyle beddua eder:

“Ya Rabbi, yeryüzünde bir tek kâfiri bile sağ bırakma!”⁷

Hz. Musa da, benzeri bir halde şöyle bedduada bulu­nur:

“Ya Rabbi, onların mallarını mahvet, kalplerini sık. Onlar, can yakıcı azabı görmedikçe iman etmeye­cekler.”⁸

3- Hz. Musa ve Peygamberimiz

En büyük peygamberlerden olan Hz. Musa, kendisine ilk vahiy geldiğinde, “Ya Rabbi, göğsüme genişlik ver” diye dua eder.⁹ En büyük peygambere (peygamber efendimize) ise, bu mertebe baştan verilmiştir. Cenab-ı Hak, şöyle bildirir: “Biz senin göğsüne genişlik vermedik mi?”¹⁰

4- Peygamberimiz ve diğer peygamberler

Diğer bütün peygamberler kendi kavimlerine gönde­rilmiştir. Meselâ, “Biz Nuh’u kavmine gönderdik…” ayeti buna bir misaldir.¹¹

Peygamberimiz ise, bütün insanlığa gönderilmiş­tir. “Biz seni bütün insanlığa gönderdik” âyeti bunu bildirir.¹²

5- Ümmet-i Muhammed ve Ben-i İsrâil

İsrailoğullarının tarihinde çok önemli olaylar yaşanmıştır. Bundan dolayı, âleme ibret olsun diye onların halle­rinden Kur’ân’da çokça bahis vardır. Meselâ, kendile­rine şu hitap yapılmıştır:

“Ey Beni İsrail, size olan nimetimi hatırlayın.”¹³

Peygamberimizin ümmetine ise şöyle seslenir:

“Beni hatırlayın, ben de sizi ana­yım.”¹⁴

Ümmet-i Muhammed’in Allah’ı anması emredilir­ken, Beni İsrailin nimeti hatırlaması istenilmiştir. Bu hitap gösterir ki, onlar her şeyden evvel nimete taliptir­ler. Bununla beraber, şükrü şöyle dursun, nimetin as­lını bile unutmuşlardır.¹⁵

Her iki ümmetin peygamberlerine hitap şekli de farklıdır. Hz. Musa’nın kavmi, peygamberlerine “Ya Musa” şeklinde ismiyle seslenirler.¹⁶ Peygamberimi­zin sahabileri ise, sözlerinin evveline “Anam babam sana feda olsun” cümlesini getirip, “Ya Resûlallah” diye hürmetle hitap ederler.¹⁷

Hz. Musa’nın kavminin, Hz. Musa’ya “Senin Rab­bin” şeklindeki taşkın ifadeleri de dikkat çekicidir.¹⁸ Hamdi Yazır’ın ifadesiyle, “Edeb ve terbiyeyi unutup da, ‘Rabbimiz’ diyecek yerde ‘Rabbin’ demeleri, bir iman­sızlık eseridir.”¹⁹

Hele, Kızıldeniz’i geçtikten sonra savaştan kaçma­ları cidden tüyler ürperticidir. Hz. Musa’nın ısrarı karşı­sında şöyle derler: “Ey Musa, onlar (o zorlu insanlar) orada ol­dukları müddetçe, biz oraya giremeyiz. (Çok istiyorsan) Sen ve Rabbin gidin, savaşın. Biz burada oturaca­ğız.”²⁰

Onların bu halinden, Bedir sava­şına dönelim. Müslümanlar safındaki konuşmalara kulak verelim. İşte Resûlullah, ashabının fikrini alı­yor. Hz. Mikdad, görüşünü şöyle bildirir:

“Ya Resûlal­lah, Allah sana neyi emretmişse onu yap. Vallâhi biz, Beni İsrâil’in Hz. Musa’ya dediği gibi diyecek deği­liz.”²¹

Sahabenin önde gelenlerinden Sa’d b. Muaz ise, şun­ları söyler: “Nefsim elinde olan Allah’a yemin ederim ki, bize denize dalmamızı emretsen, tereddüt etmeden hepimiz dalarız…”²²

6- Hz. İsa ve Havariler

Havariler, Hz. İsa’nın sahabileridir. Sayılarının on iki olduğu söylenir. Bunlar bir gün Hz. İsa’ya şöyle derler:

“Ey Meryemoğlu İsa! Rabbin gökten bize bir sofra indirebilir mi? İsa cevap verir: Eğer gerçekten inandınızsa Allah’tan korkun (da böyle şeyler isteme­yin). Onlar der: İstiyoruz ki, ondan yiyelim. Kalpleri­miz mutmain olsun ve senin bize doğru söylediğini bi­lelim. Ona (bu mucizeye) şahitler olalım.”²³

Bunun üzerine Hz. İsa şu duayı yapar: “Ey bizi ter­biye eden Allahım, bize semâdan bir sofra indir. Hem önce gelenlerimiz, hem sonra gelenlerimiz için bir bay­ram ve Senden bir âyet (mucize) olsun. Bizi rızıklandır. Sen, rızık verenlerin en hayırlısısın.”²⁴

Hamdi Yazır’ın da dikkat çektiği gibi, bu olay, ruh­ların derecelerindeki büyük mertebe farklılıkları oldu­ğuna işaret eder. Havariler, yemek istediklerini önce söylemişler, diğer dinî ve ruhî maksatlarını sonra be­lirtmişlerdir. Hz. İsa ise, dinî maksatlarını önce söylemiş, yemeği ise hem geciktirmiş, hem de rızık ol­makla ifade etmiş, sonra rızıkta kalmayıp, “Sen rızık verenlerin en hayırlısısın” diyerek Rezzâk’a intikal ve Ona tazîm ve senâ ile şükrünü de arzetmiştir.²⁵