Bilgi Türleri

Öğrendiğimiz bilgileri, şu şekilde kısımlara ayırmak mümkündür:

1. Gündelik bilgi

2. İlmî bilgi

3. Felsefî bilgi

4. Enfüsî bilgi

5. Gaybî bilgi.¹

Bunlar da kendi aralarında, “farz-ı ayn ilimler, farz-ı kifaye ilimler, faydalı bilgiler, faydasız bilgiler” şeklinde ayrıca değerlendirmeye tâbi tutulabilir.

Farz-ı ayn ilimler: Herkesin öğrenmekle mükellef olduğu bilgileri içine alır. Meselâ, her Müslümanın Kur’ân’ı bilmesi bu türdendir.

Farz-ı kifaye ilimler: Bazı insanların bilmesiyle, di­ğerlerinin bilmesine gerek olmayan ilimler bu gruba girer. Meselâ, her Müslümanın ayrıntılarıyla fıkıh bil­mesi farz değildir. Bir mesele olduğunda danışabilecek­leri kişilerin mevcudiyeti, onları böyle bir sorumluluk­tan kurtarır. Doktorluk da aynı şekildedir.

Faydalı ve faydasız bilgiler: Bir hadis-i şerifte, ma­layanî şeylerden kaçınmak, Müslüman kişinin kemâ­linden sayılmıştır.² Bir kısım şeyler vardır ki, onları bilmek bilgi olduğu halde, faydalı değildir. Meselâ, dünyanın bütün futbol takımlarıyla ilgili her türlü te­ferruatı bilen birisi, aslında çok şey biliyordur. Fakat bu bilgi, ne dünyaya, ne de âhirete yarayacak bir özel­liğe sahip değildir. Peygamberimiz (a.s.m.), bir kısım şeylerden Allah’a sığınırken “fayda vermeyen ilimden” de Allah’a sığınmıştır.³

Günümüzde pek çok insan, “genel kültür” adı altında pek çok lüzumsuz bilgiyle, hafızasını çöplüğe dönüştürmüştür. Hâlbuki seçici olmak gerekir. Çürümüş gıda­lar mideye sokulmadığı gibi, faydasız bilgiler de akıl midesine alınmamalıdır.