Bir sahabinin devesi hastalanmıştı. Hastalığının tedavisi için deveye katran sürülmesi gerekiyordu. Bu zat ellerini kaldırdı, “Allahım, devemi iyileştir” diye dua etmekteydi. Peygamber Efendimiz onu böyle görünce latife yollu şöyle dedi: “Duana biraz da katran kat.”
İnsan, diliyle dua ettiği gibi, bazen fiilen de dua etmesi gerekir. Fiili dua, istediğimiz şeylerin gerçekleşmesi için çalışmaktır. Mevlana şöyle der:
“Kuru duayı bırak. Ağaç isteyen tohum eker. ”
“Yere tohum ekmek… Ondan, ne yere bir parlaklık gelir, ne yer sahibi zenginleşir. Bu ancak, ‘bunun aslını yokluk âleminden veren sensin. Bundan bana lazım’ diye işarette bulunmaktan ibarettir. ‘Yedim de, tohumunu da nişane olarak getirdim. Bu nimetten yine bize ihsan et’ demektir.”
Allah, şu dünyada sebeplerle tasarrufta bulunur. Sözgelimi, yağmuru bulutla, meyveleri ağaçların elleriyle gönderir. Neticelere ulaşmak için sebeplere sarılmak “Allahım, ben şu sonucu istiyorum” anlamına gelir. Mesela, çiftçinin tarlayı sürmesi fiili bir duadır. Çiftçi, rahmet kapısını saban ile çalmaktadır. Keza, öğrencinin dersine çalışması “Allahım, beni başarılı kıl” demektir.
En büyük insan olan Hz. Muhammed (asm.), sebeplere müracaat edilmesi gereken yerlerde elinden geleni yapmış, sonra neticeler için Allah’a dua etmiştir. Bu cümleden olarak, savaşlarda zırh giymiş, sipere girmiş, Hendek savaşında şehrin etrafını hendeklerle çevirtmiştir. Keza, Bedir Savaşı öncesi ordusunu en uygun stratejik yere yerleştirmiş, ardından bütün benliğiyle Allah’a yönelerek şu duayı yapmıştır:
“Allahım, bana vaadini yerine getir.
Allahım, bana vaadini yerine getir.
Allahım, bu cemaati helak edersen, artık yeryüzünde Sana ibadet edecek kimse kalmayacak.”
Anne-baba olmak için evlenmek fiili bir duadır. Hastalandığımızda tedavi olmak ve ilaç kullanmak da fiili duaya girer. “Doktor beni iyileştirdi” veya “şu ilaç beni iyi etti.” türünden cümleler, Allah’a şirk koşmak anlamına gelir. Çünkü sebepleri yaratan Allah olduğu gibi, o sebeplerle neticeleri yaratan yine O’dur. O dilerse, sebepleri etkisiz de yapıverir veya hiç beklenmedik neticeler meydana getiriverir.